ATEX-eisen voor een skid houden in dat alle elektrische en mechanische componenten op de skid gecertificeerd moeten zijn voor gebruik in explosieve atmosferen, conform de Europese ATEX-richtlijnen 2014/34/EU (apparaten) en 1999/92/EG (werkplekken). Welke specifieke eisen gelden, hangt af van de ATEX-zone waarin de skid wordt geplaatst en de categorie van de aanwezige explosieve stoffen.
Voor technisch inkoopverantwoordelijken in de petrochemische of chemische industrie is dit een onderwerp waarbij fouten grote gevolgen hebben: non-compliant apparatuur mag simpelweg niet worden ingezet in gevarenzones. In dit artikel beantwoorden we de meest gestelde vragen over ATEX-eisen bij skidbouw, van zoneclassificatie tot documentatieplicht.
Welke ATEX-zones zijn van toepassing op een skid?
De ATEX-zone die van toepassing is op een skid wordt bepaald door de locatie waar de skid wordt geplaatst en de aard van de explosieve atmosfeer op die locatie. Er zijn drie zones voor gassen en dampen (zone 0, 1 en 2) en drie zones voor stof (zone 20, 21 en 22). De indeling loopt van continu gevaar tot incidenteel gevaar.
De zoneclassificatie is de verantwoordelijkheid van de exploitant van de installatie, niet van de skidbouwer. De exploitant stelt een zoneringsplan op dat aangeeft welke gebieden als ATEX-zone zijn aangemerkt. Pas als dat plan beschikbaar is, kan de juiste apparatuurcategorie voor de skid worden bepaald.
- Zone 0 / Zone 20: Explosieve atmosfeer is continu of langdurig aanwezig. Dit is de gevaarlijkste classificatie.
- Zone 1 / Zone 21: Explosieve atmosfeer kan af en toe ontstaan tijdens normaal bedrijf.
- Zone 2 / Zone 22: Explosieve atmosfeer is niet waarschijnlijk tijdens normaal bedrijf, maar kan incidenteel voorkomen.
Bij skidbouw voor de petrochemische industrie worden skids het vaakst geplaatst in zone 1 of zone 2. Het is belangrijk dat de zoneclassificatie al vroeg in het engineeringproces beschikbaar is, zodat de juiste componentkeuzes worden gemaakt.
Welke componenten op een skid moeten ATEX-gecertificeerd zijn?
Alle componenten op een skid die een ontstekingsbron kunnen vormen, moeten ATEX-gecertificeerd zijn wanneer de skid in een explosieve zone wordt geplaatst. Dit geldt voor elektromotoren, pompen, compressoren, meetinstrumenten, schakelkasten, sensoren, verlichtingsarmaturen en kabelinvoeren.
Mechanische componenten zonder elektrische aansluiting vallen buiten de ATEX-apparatenrichtlijn als ze geen eigen ontstekingsbron hebben. Denk aan drukvaten of warmtewisselaars die uitsluitend passief functioneren. Toch moeten ook deze componenten worden beoordeeld op oppervlaktetemperatuur en wrijvingsrisico’s.
Praktisch gezien betekent dit dat bij de skidbouw een gedetailleerde componentenlijst wordt opgesteld, waarbij per onderdeel wordt vastgesteld:
- Of het component een potentiële ontstekingsbron heeft
- In welke ATEX-zone het component wordt geplaatst
- Welke apparatuurcategorie en beschermingswijze vereist zijn
- Of het component beschikt over een geldig ATEX-certificaat van een Notified Body
Wat is het verschil tussen ATEX-categorie 1, 2 en 3?
ATEX-categorie 1, 2 en 3 geven het beschermingsniveau van apparatuur aan en bepalen in welke zone het apparaat mag worden ingezet. Categorie 1 biedt het hoogste beschermingsniveau en is geschikt voor zone 0 of zone 20. Categorie 2 is bedoeld voor zone 1 of zone 21. Categorie 3 volstaat voor zone 2 of zone 22.
Het beschermingsniveau heeft directe gevolgen voor de constructie-eisen en de kosten van de apparatuur. Categorie 1-apparatuur moet veilig blijven, zelfs bij twee onafhankelijke storingen tegelijkertijd. Categorie 2 vereist veiligheid bij één storing. Categorie 3 hoeft alleen veilig te zijn onder normale bedrijfsomstandigheden.
Bij skidbouw is het verleidelijk om altijd voor de hoogste categorie te kiezen als veiligheidsmarge, maar dat is niet altijd verstandig. Categorie 1-apparatuur is aanzienlijk duurder en zwaarder gecertificeerd. Als het zoneringsplan aantoont dat de skid in zone 2 wordt geplaatst, is categorie 3 technisch correct en kostenefficiënter.
Hoe wordt een ATEX-skid getest en goedgekeurd?
Een ATEX-skid wordt goedgekeurd via een combinatie van componentcertificering, een risicoanalyse op samenstellingsniveau en een conformiteitsverklaring van de fabrikant. De skid als geheel valt onder de Machinerichtlijn of de ATEX-apparatenrichtlijn, afhankelijk van de functie. De fabrikant stelt een technisch dossier samen en geeft een CE-verklaring af.
Het testproces verloopt in de praktijk als volgt:
- Componentverificatie: Elk ATEX-gecertificeerd component wordt gecontroleerd op geldigheid van het certificaat, de juiste categorie en de beschermingswijze (Ex d, Ex e, Ex ia, enzovoort).
- Risicoanalyse: De skid als geheel wordt beoordeeld op mogelijke ontstekingsbronnen die ontstaan door de combinatie van componenten, zoals statische elektriciteit of warmteontwikkeling.
- Documentatieopbouw: Het technisch dossier wordt samengesteld, inclusief tekeningen, componentenlijsten, certificaten en berekeningen.
- Inspectie en FAT: Een Factory Acceptance Test (FAT) controleert de skid op correcte uitvoering. Bij hogere risicocategorieën kan een Notified Body worden betrokken.
- Conformiteitsverklaring: De fabrikant geeft een verklaring van overeenstemming af, waarna de CE-markering wordt aangebracht.
Welke documentatie is verplicht bij een ATEX-skid?
Bij een ATEX-skid is een volledig technisch dossier verplicht. Dit dossier bevat minimaal de CE-verklaring van overeenstemming, ATEX-certificaten van alle gecertificeerde componenten, een risicoanalyse, constructietekeningen, een componentenlijst met ATEX-markering per onderdeel en een gebruiksaanwijzing met veiligheidsinstructies.
De ATEX-markering op de skid zelf moet leesbaar en duurzaam zijn en bevat de Ex-markering, de apparatuurgroep, de categorie, het gasgroepsymbool en de temperatuurklasse. Zonder volledige documentatie mag de skid niet in gebruik worden genomen in een ATEX-zone.
Voor de technisch inkoopverantwoordelijke is het verstandig om bij de opdrachtverstrekking al te specificeren welke documentatie wordt verwacht bij oplevering. Denk aan:
- As-built tekeningen inclusief instrumentatieschema’s (P&ID)
- Certificatenmap met alle ATEX- en keuringsdocumenten
- Testprotocollen van de FAT
- Onderhouds- en inspectievoorschriften conform EN 60079-17
- Verklaring van overeenstemming conform de toepasselijke richtlijnen
Wat kost het om een skid ATEX-compliant te maken?
De meerkosten voor een ATEX-compliant skid ten opzichte van een standaard skid liggen doorgaans tussen de 20% en 50% van de totale skidprijs, afhankelijk van de vereiste categorie, het aantal gecertificeerde componenten en de complexiteit van de risicoanalyse. Categorie 1-uitvoering is beduidend duurder dan categorie 3.
De grootste kostenposten zijn de ATEX-gecertificeerde componenten zelf, de extra engineering voor de risicoanalyse en documentatieopbouw, en eventuele betrokkenheid van een Notified Body. Categorie 2- en 3-componenten zijn breed beschikbaar en relatief betaalbaar. Categorie 1-componenten zijn schaarser en duurder door de strengere certificeringseisen.
Het loont om bij de skidbouw al vroeg in het engineeringproces de ATEX-eisen te definiëren. Achteraf aanpassen van een skid die niet ATEX-compliant is gebouwd, kost aanzienlijk meer dan het van meet af aan correct uitvoeren. Denk aan het vervangen van motoren, het aanpassen van kabelinvoeren en het opnieuw opstellen van de volledige documentatie.
Hoe wij helpen bij ATEX-conforme skidbouw
Bij Kivit Group bouwen we skids voor veeleisende industriële omgevingen, inclusief toepassingen waarbij ATEX-compliance een harde eis is. Via onze dochteronderneming MCL Apparatenbouw verzorgen we de volledige skidbouw van engineering tot oplevering, met alle bijbehorende documentatie en certificering.
Wat we concreet voor je doen:
- Engineering van de skid op basis van jouw processpecificaties en het zoneringsplan van jouw locatie
- Componentkeuze en verificatie van ATEX-certificaten per onderdeel
- Risicoanalyse op samenstellingsniveau conform de toepasselijke richtlijnen
- Fabricage in onze eigen werkplaatsen in Elsloo, met gescheiden faciliteiten voor koolstofstaal en RVS/alloys
- Volledige documentatieopbouw inclusief CE-verklaring, certificatenmap en as-built tekeningen
- Factory Acceptance Test en begeleiding bij inbedrijfstelling op locatie
We werken conform PED module H/H1, EN ISO 9001, EN 3834 en EN 1090, en beschikken over een breed certificeringspakket dat ons kwalificeert voor complexe industriële opdrachten. Onze referenties in de petrochemische industrie spreken voor zich: van skids voor Pentair tot apparatenbouwprojecten voor Sabic, AkzoNobel en RWE.
Wil je weten wat wij voor jouw skidproject kunnen betekenen? Bekijk onze diensten of lees meer over ons. Neem direct contact op via onze offerte-aanvraagpagina en we denken graag met je mee.